Kveldsbøn til Den Heilage Ande

Ei fantastisk fin bøn, i ei mindre fantastisk omsetjing, gjort av meg. Er det nokon som har forslag til utbetringar? Her er den engelske varianten eg har nytta som førelegg. Bøna er truleg svært gamal. Ho står ved sida av bøner av St. Makarius den store (295-392) i dei ortodokse tidebønene, så han er ein mogeleg forfattar. Dei ortodokse tidebønene er forresten tilgjengeleg på engelsk i fulltekst på denne sida.

Bøn til Den Heilage Ande:

O Herre, himmelske konge, trøystaren, Sanningsanden, vis miskunn og nåde mot meg, din syndige tenar! Tilgi meg, som er uverdig. Tilgi alle syndene eg har begått denne dagen, både dei menneskelege og dei umenneskelege. Eg har vore verre enn eit udyr i frivillig og ufrivillig synd, kjent og ukjent synd frå ungdommen av. I freistingar, hastverk og motløyse. Dersom eg har sverja ved Ditt namn eller begått blasfemi i tankane. Dersom eg har refsa einkvan eller vorte sint. Sladra eller gjort nokon lei seg ved sinnet mitt. Dersom eg har loge. Eller sove i utrengsmål. Dersom ein tiggar har kome til meg og eg forakta han. Dersom eg gjorde bror min deprimert eller krangla med han. Dersom eg har dømt nokon, eller vorte overlegen, stolt eller sint. Dersom eg i bøn har vorte opprørd i sinnet over vondskapen i denne verda, eller ikkje har vendt ryggen til syndige tankar. Dersom eg har ete for mykje, drukke for mykje, ledd tankelaust eller hatt vonde tankar. Dersom eg har sett kor vakker nokon var og vorte såra av det i hjarta mitt. Dersom eg har snakka på ein upassande måte, eller ledd av syndene åt bror min når mine eigne brotsverk er tallause. Dersom eg har vore likesæl til bøn eller utført noko anna vondskap som eg ikkje kan hugsa – for eg har gjort alt dette og meir til: vis miskunn, Meister, Skapar, mot meg. Din nedkasta og uverdige tenar! Frigi, ettergi og tilgi meg i din godheit og kjærleik til menneska. Slik at eg, som er din bortkomne son, syndig og stakkarsleg, kan leggja meg ned i fred og finna søvn og kvile. Måtte eg tilbe og lovsyngja ditt høgvyrde namn, saman med Faderen, og hans einborne Son, no og alltid og i dei evige tidene. Amen.

Samsvar mellom liv og læra?

Nokre få månader før fader Sofian Boaghiu døydde i 2002, sa han dette om manglande samsvar mellom det munnen seier og det me gjer, mellom lære og liv:

Når me ber så brukar me munnen, men tankane våre er langt borte. Jesus Kristus refsa oss når han sa til sine samtidige – det sårar oss når me høyrer det den dag i dag -: “Dette folket ærar meg med leppene, men hjarta deira er langt borte frå meg”. Me ber dei sedvanlege bønene, og går ut av kyrkja eller bønerommet og er like ille som når me begynte! Kvifor? Fordi me ikkje hadde kontakt med Den Heilage Ande som kan gi oss fred, som kan inspirera oss, som kan gi oss kraft, iver for Gud og for det gode, for venleik, for gode gjerningar, for kjærleik mot andre. I staden er me irriterte, forgifta, nervøse og veldig sensitive. At einkvan fornærmar oss med eit upassande ord er alt som skal til. Me er parate til å svara med vald! Fordi det er inni oss denne turbulensen eksisterer – og dette er grunnen til at eg no seier at me treng å vera upartiske (dispassion), me treng indre reingjering.

Dette talar i alle fall til meg. Kor lett er det ikkje å be flotte bøner om audmykt og om at Guds vilje må skje, og ikkje leva i samsvar med dette når ein omgåast andre på jobben dagen etter!

Spørsmål: Kva kan gjerast for å få større samsvar mellom læra vår og livet vårt?

Eit fortryllande eventyr

Dette var moderniteten første store forsøk på å definera seg sjølv; som ein “fornuftens tidsalder” (opplysningstida) som gjekk ut frå og forkasta “trua sin tidsalder”. Bak denne definisjonen låg eit enkelt og fortryllande eventyr. Det var ein gong, heitte det, at menneskeheita i vesten var det forkjælte og likesæle forsterbarnet til kyrkja. Gjennom trua sin tidsalder stagnerte kulturen, vitskapen vart svekka, religionskrigar vart rutinemessig igangsett, hekser vart brent av inkvisisjonen, og menneskeheita sleit under dogmenes slaveåk. Alt var mørke.

Så, i kjølvatnet av religionskrigane som hadde slite kristendommen i stykker, kom opplysninga i all sin fylde. Og med den framskrittet og fornuften sitt herredøme. Den sekulære nasjonalstaten oppstod og reduserte religionen til ei statleg underavdeling, og dermed vart menneskeheita i vesten redda frå religionens blodige intoleranse.

Dette er, som eg seier, eit enkelt og fortryllande eventyr, som er lett å fylgja og fengjande og ryddig i si forklaring. Det einaste problemet er at eventyret er fiksjon i kvar identifiserbare detalj. Denne forteljinga om den moderne verda sin fødsel har stort sett forsvunne frå respektert akademisk litteratur og overlever no berre som folklore, i “intellektuell journalistikk” og i vandrehistoriar.

Professor David Bentley Hart, Atheist Delusions

Set andre høgare

Hald alle menneske for å vera større enn deg sjølv, trass i at dei kan ha mange svakheitar. Ikkje ver hard, men tenk alltid at kvar person har same endemål som me har. Ved Guds nåde held eg alle menneske for å vera helgnar og større enn meg sjølv.

Eldste Amfilokios av Patmos i “Precious Vessels of the Holy Spirit”.

Allehelgens- og allesjelserdag

Dagen er igjen kommet; månedsskiftet oktober – november, med Halloween og hyl-og-hvin, dødningeskaller og draculasvarte drakter med dertil tilhørende hvite fjes. Den norske utgaven av all denne skremsel er i seg selv en avsporing av den amerikanske halloween-tradisjonen.

Men selv i de mer seriøse leire blandes kortene. I mange kirker leses i dag navnet til mange av de som døde det siste året, det tennes lys på gravene og spilles requiem-musikk på radioen. Det som blandes sammen, er to adskilte fester i Vestkirken: Allehelgensdagen og Allesjelersdagen.

Den 1. november er minnedagen for alle kristne helgener, kjente og ukjente – ja, kanskje helst de siste… Kirkens ”kjendiser” har jo fått sine forskjellige feiringsdager gjennom kirkeåret, noe som danner grunnlaget for den gjenoppdagede skikken med å feire navnedager. Allehelgensfesten feires hele den himmelske hærskare av hellige, de ”de ånder av de rettferdige som nådd fullendelsen” (Hebr 12,23), men som ikke har fått en egen dag de minnes i messe og tidebønner.

Østkirken feirer Allehelgensdagen søndagen etter Pinsefesten, noe som teologisk har sin innebygde logikk: Det er ved Den Hellige Ånd at Gud helliggjør et menneske og gir det å vokse i tro som i gjerning. Det var pave Gregor III som plasserte Allehelgensdagen den 1. november. Det skjedde på 700-talet, men feiringen har vært kjent og feiret helt siden St. Efraim Syreren sine dager (på 300-talet).

På Allehelgensfesten feirer vi de helliges seier over synd, død og Djevel. Denne dagen er vår påminnelse om at de står sammen med oss og vi med dem i tjeneste og gudstjeneste. Ved dåp og i tro deler vi den samme tilhørighet med de hellige; vi bygger på løftene gitt gjennom profetene og oppfyllelsen som forkynnes oss av apostlene. Vi, de hellige, profeter og apostler knyttes sammen i ett fellesskap av Jesus Kristus selv (se Ef 2,20). I Kristus, blander vi røstene våre med alle de hellige når vi sammen synger “Velsignet være Ham som kommer i Herrens navn. Hosianna i det høyeste” (”Englesangen” – messens Gloria i Excelsis Deo).

Helgenene er med oss, navngitte som dem uten navn, i det vi kaller ”de helliges samfunn”. De viser oss til Kristus gjennom ord og dåd, men Kristus forbinder oss med dem gjennom sitt kors og liv. Deres liv inspirerer oss. Deres forbønn følger oss. Herrens hjelp omslutter oss gjennom dem.

Allesjelersdagen, derimot, markeres minnedagen for de som er sovnet hen i troen på Kristus. Da fokuserer vi på to viktige sannheter i kristen tro: For det første står vi står ansvarlig for vårt liv og vår gjerning, og det skal felles en dom over alle menneskers liv. For det andre overgir vi ikke våre kjære i hendene på en ukjent Gud, men til ham som har åpenbart seg gjennom Sønnen, Jesus Kristus, Frelseren! I kirkens requiem-messe (messen for de hensovede – betyr ”hvile”) og i tidebønnene for de hensovede (Officium Defunctorum) ber Kirken om Guds miskunn over de som er sovnet inn: ”Herre, gi dem din fred og la ditt evige lys skinne for dem”. På Allesjelersdagen lyder trøstesordet fra himmelen: ”Salige er de som fra nå av dør i Herren” (Åpb 14,13)!

Økumenikken har brote laus!

Boka mi “Økumenikken har brote laus!” er no i butikken.

Boka er ei samling med satiriske tekstar og gjev eit bilete av vandringa mi frå yttarste karismatiske krinsar og fram til eg no er i Den nordisk-katolske kyrkja. På vaskesetelen står det slik:

Gjennom ei rekkje satiriske tekstar får både katolske og protestantiske, så vel som ortodokse og karismatiske krinsar, testa sine særeigne trekk mot forfattarens skarpe blikk og muntre penn. Sjølvutnemnde profetar, framstormande evangelistar og trusrørsla sine mange fikse idear blir òg brakt til treskeplassen. Ringside kan lesaren lett få kyrkjekaffien i vrangstrupen i møte med forfattarens eigne tankar om menneskelege lastar, klosterrørsle, moderne krosstog og eksorsisme.

Erfaringar frå si eiga trusvandring gjev forfattaren truverde og tekstane tyngde, og han skriv sjeldan friskt og humørfylt. Kombinasjonen gjer denne boka til eit artig – men viktig – innspel i dagens kyrkjedebatt der «økumenikken har brote laus».

Roy-Olav T. Øien er nordfjording busett i Bergen. Han er utdanna historikar og jobbar som lektor ved Åsane videregående skole. Øien har lang fartstid i karismatiske rørsler, men er i dag aktiv som subdiakon ved Den nordisk-katolske kyrkja.

Så løp og kjøp anten på www.efremforlag.no, send meg ein e-post eller bestill ho gjennom din lokale bokhandel. Det hadde også vore hyggeleg med ris og ros i kommentarfeltet.

Å leva i ruinane av kristendommen, del 2

Kristendommen i dei fyrste tusen åra forstod at teologar er folk som kjenner Gud, ikkje dei som har mest teoretisk kunnskap om han. Og den endringa av kva det vil seia å vera teolog var det som la grunnlaget for dei unike nyvinningane i vestleg kristendom frå 1100-talet og framover. Ideen om at ein kan tenkja seg fram til kven Gud er.
(…)
I NT står det ikkje “gå ut i all verda og argumenter godt”, men omvend verda. Korleis gjer ein det? Ein kan berre omvenda verda dersom ein fyrst omvender seg sjølv. Berre slik kan me forandra verda. Det var slik dei kristne brakte det romerske imperiet som hedensk politisk struktur, til sin avslutning. Dei bad. Dei vart martyrar. Løysinga er, som i all tradisjonell kristendom, – ikkje eit sett filosofiske argument, det er eit syn som utviklar seg i vest og som definerer vestleg kristendom – det er at eg opphøyrer å elska meg sjølv, og elskar Gud av all mi makt, av heile hjarta og av alt mitt vit. Dersom eg gjer det vil eg forandra meg sjølv, og menneske rundt meg vil verta frelst.

Tristram Engelhardt

Å leva i ruinane av kristendommen, del 1

Den ortodoks kristne bioetikaren, filosofiprofessoren og forfattaren Tristram Engelhardt kjem med mange interessante tankar i dette intervjuet. Kva skjedde med den opphavelege kristendommen, er blant spørsmåla som vert teke opp.

Eg tenkjer på meg sjølv som vestleg ortodoks. Ortodoks kristendom har begge lungene inntakt sidan han har både austleg og vestleg ritus. Det som gjer ortodoks kristendom så ulik frå andre formar for kristendom, er at han lever i tankesettet frå dei heilage fedrane. Som ortodokse kristne kunne me gått rett inn i ei preike frå ein av fedrane frå oldkyrkja og alt ville gi fullgod meining. Det er ikkje lenger tilfellet med dei andre vestlege formane for kristendom. Der er ei framandgjering frå kyrkja sitt opprinnelege tankesett.

(Framhald fylgjer)

Tristram Engelhardt

Åndelege gåver

Dei som får det privilegiet å verta Guds born og har Kristus strålande fram frå innsida, vert styrt av ulike kvalitetar ved Den Heilage Ande og halden oppe av nåde i dei løynde roma i hjartet. Dei tilsynelatande gledene i verda kan ikkje samanliknast med opplevinga av guddommeleg nåde i sjela.

St. Makarius av Egypt

Vegen mot frelse

Mange av fedrane, til dømes heilage Serafim av Sarov, heilage Siluan av Athos, fader Sofrony, men også heilage Antonius den store lærer dette: Det fremste teiknet på om me har framgang på vegen mot frelse eller ikkje, er korleis me er mot andre. Dersom me viser godleik, audmjukheit, kjærleik, glede og tilgjeving mot andre, så syner det klart at me let Den Heilage Ande i oss få styra over oss og forandra oss. Men dersom me konstant er fylte av bitterheit, sinne og ei kritisk og utilgivande ånd – dersom me ikkje behandlar andre som skapte i Guds bilete, så står me Den Heilage Ande i mot, og har ikkje framgang på vegen mot frelse.

Fader James Early