Advent og nye byrjingar

advent og jol02

Fyrste sundagen i advent og det nye kyrkjeåret markerte me i kyrkja i dag med messefeiring, ljostenning, og dei profetiske lesingane. Ein flott dag som var kald, klar og ny. No går me inn i advent, førebur oss på å feira inkarnasjonens mysterium, fastar, ber og ventar. På same måte som me vil vera førebudde på Herrens atterkome på den siste dagen. I motsetning til verda omkring oss som girar opp kjøpefesten, girar me no ned. Ei tid for å reorientera seg. Få prioriteringane i orden att. Gi Gud den plassen han fortener.

I vår familie skal me snart ha ein dåp, også det ein ny begynnelse, den nye begynnelsen par excellance. Også vår kjære diakon Roy-Olav, Karen og Nikolai har fått ein ny gut denne veka; Tobias! Til lukke. Og vår kyrkjetenar Per – alltid samarbeidsvillig og snill – hadde sin himmelske fødselsdag denne veka.

«Den lille fasten» tek til i morgon, slik advent har vore markert sidan oldkyrkja. Dette var også vanleg i Noreg i middelalderen. I Hardanger, der eg kjem frå, åt ein enkel kost i advent til langt ut på 1800-talet. Det å leva som vegetarianar i fasten, eller avstå frå visse matvarer, redusera, forenkla, gjer også festen som kjem meir som ein fest. For ortodokse kristne er det viktig at ein ikkje berre fastar frå mat, men også frå all urett. Som Johannes Krysostomos seier: me fastar ikkje berre frå kjøt, men frå synder også. Det er som ein medisin, seier Johannes Krysostomos, både for kroppen og sjela.

Guds ord til profeten Jesaja (kap 58) seier dette på ein kraftfull måte:

Dei søkjer meg dag etter dag
og ønskjer å kjenna mine vegar.
Dei liknar eit folk som gjer det som er rettferdig
og ikkje vender seg bort frå det som er rett for deira Gud.
Dei spør etter mine rettferdige lover
og ønskjer å vera nær Gud.

«Kvifor ser du ikkje at vi fastar,
kvifor merkar du ikkje at vi plagar oss sjølv?»
Sjå, på fastedagen gjer de som de vil,
de driv alle arbeidsfolk hardt.

Sjå, når de fastar, blir det strid og krangling
og slagsmål med urettferdige nevar.
De fastar ikkje slik i dag
at røysta dykkar kan høyrast i det høge.

Er dette den faste eg har valt,
ein dag då mennesket plagar seg sjølv,
bøyer hovudet som eit siv
og legg seg i sekk og oske?
Kallar du dette for faste
og ein dag etter Herrens vilje?

Nei, dette er fasta eg har valt:
å løysa urettferdige lenkjer,
sprengja banda i åket,
setja undertrykte fri
og å bryta kvart åk sund;

å dela ditt brød med svoltne
og lata hjelpelause og heimlause koma i hus.
Du skal sjå til den nakne og kle han,
du skal ikkje snu ryggen til dine eigne.

Då skal lyset renna for deg som morgonroden,
brått skal du lækjast.
Di rettferd skal gå framføre deg
og Herrens herlegdom følgja etter deg.

Det er altså meiningslaust å fasta dersom det berre er noko ytre, utan at ein brukar det som ein reiskap til å lata seg omforma. Et mindre, og gjev overskotet til dei som ikkje har. Det er ein faste som er etter Guds vilje. God advent!

Advertisements

– Privat eigedom!

Du bør ikkje visa dei trengande bort, men del alle ting med bror din. Ikkje sei “det er privat eigedom”. For dersom me skal vera menneske som deler av dei evige tinga, kor mykje meir skulle me ikkje dela av dei tinga som forgår?

De tolv apostlers lære (Didache), frå 100-200- talet

Katolsk – Hva betyr det?

Slik ordet ”katolsk” ofte brukes i dagens kirkelige debatt, kan man ledes til å tro at uttrykket betegner Den romersk-katolske kirke i motsetning til luthersk eller ortodoks kirkeliv. Bruken av ordet «katolsk» som konfesjonsbetegnelse er imidlertid noe nytt. De ortodokse og gammelkatolske kirkene har aldri oppgitt retten til å kalle seg katolsk. Og på luthersk hold begynte man først i det 17. århundre å tale om «det lutherske» i motsetning til «det katolske». Inntil da hadde man nokså konsekvent omtalt seg selv som katolsk. Uviljen mot å brukte ordet ”luthersk” om seg selv, avspeilte at man ikke ville fremstå som forsvarer av et slags særstandpunkt som ”Luther-tilhenger”.

Anliggendet var tvert om å holde fast ved den katolske kirkes tro. Luther gjorde selv gjeldende at hans tro var katolsk, og at han nettopp bekjente seg til den kirke som trosbekjennelsen kaller ”katolsk”. (WA 8. 96; 51.479) Likeledes fremholdt Melanchton: ”Vi må alle være katolske.” (CR 24.399) Også i Den augsburgske bekjennelse fra 1530 leser vi at den reformatoriske lære «ikke avviker fra den alminnelige kirke (ecclesia catholica) i noen trosartikkel, men bare gir opp noen få misbruk, som er nye, og som er blitt opptatt ved et mistak gjennom tidene mot kirkelovenes mening». I forhold til pavens nye påfunn hevder man at ens eget lærestandpunkt ”ikke avviker fra Skriften eller fra den alminnelige kirke eller fra romerkirken, slik som vi kjenner den fra kirkefedrene”. (CA XXI:1)

Denne forståelse av katolsk griper tilbake til kirkefaderen Vincent av Lerins definisjon av ordet, når han skriver: ”Katolsk er det som tros over alt, og er blitt trodd av alle til alle tider”. Definisjonen bygger på en påstand om at det gis en felles overlevering som er forpliktende for kirkens åndelige liv. En slik oppfatning av det katolske gir seg også etymologisk. Ordet er avledet av den greske ordsammensetningen kata (ifølge) + holos (hel). Begrepet «katolsk» betegner «det som overensstemmer med helheten». Poenget er altså ikke at kirken skal være «alminnelig» forekommende, men «fullstendig» i åndelig henseende. Ordet tegner på denne måte bildet av en idealtilstand – «det som er slik det skal være».

Ordet «katolsk» betegner derfor ikke et spesielt kirkesamfunn, men et kvalitetskrav. For å kunne kalles «katolsk» må et kirkesamfunns tro og ordninger være i samsvar med helheten. Likesom de andre kjennetegnene på kirken i trosbekjennelsen – «én», «hellig», og «apostolisk» – uttrykker også attributtet «katolsk» en uoppgivelig side ved kirkens liv i verden. Overalt må det åndelige liv fremstå som det skal være. Katolisitetens virkelige motsetning er selvbestemt religiøsitet – det at jeg gjør meg selv til øverste autoritet i mitt åndelige liv. Her må vi velge målestokk.

I dette perspektiv bør også de protestantiske kirkesamfunnene ta inn over seg kravet til katolisistet og selvkritisk spørre: Har vi fått med oss hele fylden av kirkens tro og ordninger?

Kva kan kyrkja gjera for dei fattige?

I ei av preikene til st. Johannes Krysostomos (prest i Antiokia på 300-talet, og seinare biskop over Konstantinopel) kjem han inn på korles kyrkja i Antiokia stør og syrgjer for dei fattige. Me må sjå føre oss at presten talar til ei over måte stor forsamling, Krysostomos drog fulle hus og konverterte folk i hopetal ved forkynninga si. Av byens om lag 100.000 innbyggjarar anslår Krysostomos at ein tidel er rike, ein tidel er fattige – og resten er midt i mellom. Det me ville kalla middelklassen (så eg nyttar dette ordet i mi omsetjing). Så seier han:

Dei rike er altså få, middelklassen er mange, og dei fattige er langt mindre talrike enn desse. Sjølv om det då er så mange som skulle vera i stand til å gi mat til dei som svelt, er det mange som lyt gå til sengs svoltne. Ikkje fordi dei som har mat ikkje lett kunne ha hjelpt dei, men på grunn av deira store barbari og umenneskelegheit. For dersom både dei rike og middelklassen hadde delt mellom seg [ansvaret for] dei som treng brød og klede, så hadde om lag 50 menneske kunna delt på å hjelpa ein mann.

Så ber han byens borgarar om å ta lærdom av kyrkja si sosiale teneste:

Men likevel, sjølv om det finst så mange som kunne hjelpt, lir dei fattige kvar dag. Og for at de kan forstå kor stor umenneskelegheita til dei andre (dvs. byens borgarar) er, sjå kva kyrkja vår får til. Og det på trass av at ho ikkje er blant dei rikaste, men har inntekter som plasserer ho blant dei lågaste av dei rike: Tenk på alle enkjene ho forsørgjer, kor mange einslege, for lista på dei har no nådd 3.000. I tillegg til desse gjev kyrkja støtte til dei som sit i fengsel, dei sjuke i herberget, dei friske, pilegrimane, dei vanføre, dei som tener ved altaret. Og med tanke på mat og klede, kjem det folk innom kvar dag for hjelp – og kyrkja sitt forråd minkar likevel ikkje.

Men kva, seier nokre, skal borna våre arva (underforstått, dersom folk gav vekk arven på forskot til dei fattige, min merknad)? Svaret er at rikdommen vil berre verta endå større, samla saman i himmelen.

Men er de ikkje villige til å gjera dette? Gjer i så fall halvparten av det, eller ein tredjedel, eller ein tiendedel. Då kunne vår by – ved Guds nåde – vera i stand til å gi næring til dei fattige i ti byar.

Spørsmål: Kva kan vår kyrkje gjera for dei sjuke, einsame, fattige eller framande på våre heimstader?