Kvar er heltane?

Olsok-feiring står for døra, men kva er der å feire? – Vår åndelege tradisjon her til lands har svikta. Den store skya av vitne (Hebr 12) som vi treng for å få rett fokus, har fordunsta. Vi manglar heltar.

Ein helt er ein ven som bidreg til å forme livet ditt, ein du tenkjer, talar og reagerer likt med og stoler på. «Hvilken venn vi har i Jesus.»

Mi anklage mot vår åndelege tradisjon er at vi har kutta kontakta med dei venene, gjerne kalla  helgenar, som skulle vise oss vegen til Jesus. Skya av vitne skulle hjelpe oss å «… feste augo på han som er trua sin opphavsmann og fullendar.»

Vi treng skya. Kristent liv kan ikkje levast i privat einsemd. Også Gud omgir seg med både engleskarar og ein stor kvit flokk.

Dei heilage er ikkje helgenar fordi dei var dydsmønster. Abraham, Jakob, Moses, David, Peter,  Paulus og Olav hadde alle tvilsame saker på rullebladet. Helgenar er menneske Gud har fått bruke så livet deira likna på Jesu liv. Mennesket som let seg frelse, kjem under Guds påverknad og vert fornya og helga. Vert guddomeleggjort, skriv apostelen (2 Pet 1,4).

Og våre liv står i ein himmelsk samanheng. Vi har fellesskap med dei på den andre sida, dei som er fyrstegrøda, som ber Lammets merke gitt dei i dåpen. Dei er enno våre vener, om vi let dei vere det. Vi kan rekne med dei. Guds kyrkjelyd i himmelen bed for og står saman med Guds kyrkjelyd på jorda.

I NT vert alle truande kalla «heilage» (Rom 1,7 osb). Men ganske snart stod det fram truande som raga høgare enn andre etter sin død. Reformasjonstida raderte dei bort frå minneboka, stort sett. I 500 år fekk vi sakne dei, og dei truande vart einsame vandrarar som måtte finne vegen og stride åleine. Her må vi snu utviklinga.

Vi må kjenne Antonius og Ireneus, Augustin og Patrick, Sunniva og Olav. Vi må innlemme dei i våre liv, be med dei, søkje venskapleg hjelp og rettleiing. Kva ville den heilage Ireneus sagt om vranglærene i vår tid? Kva ville Katarina av Alexandria sagt om dei sekulære tankane i vår tid? Kva ville Antonius og Benedikt sagt om den dekadente, materialistiske kulturen idag?

Vi kan starte med å feire deira minnedagar.

Jan Eggum sørgar over at onkel Lauritz berre er på video. Verre er det om Polykarp og Benedikt, Sunniva og Olav kun er det. Då er vi fattige, då.

I fokus, Dagen juli 2018

Advertisements

Daniels menn

Likestillingskampen har ikkje gjort det enklare å vere ein god mann. Iveren for å gje kvinner  respekt og aksept har medført ei generell feminisering. Noko av innsikta i det særeigne ved kjønna har dunsta bort. Mannsidentitet og -rolle er ikkje lenger sjølvsagde, og unge menn veks opp med underskot på status og forbilde. Usikre menn vik gjerne tilbake frå å ta ansvar, og det vert lite manndom att. Også i kyrkja.

Sidan 1200-talet har eit feminisert fromheitsideal prega kristne miljø. Sjølv voks eg opp med bilete av ein veik, hippie-langhåra Jesus. Mild, søt, komen rett frå frisøren og manikøren. Han stod for døra og banka så forsiktig at det berre så vidt høyrdest. Denne bilettradisjonen som voks fram i kjølvatnet av ein individualisert brudemystikk, har vore med å framandgjere menn. Og dei siste 40 års kjønnskamp har forsterka inntrykket. Pyntelege, kvinnedominerte, røyking-forbudt-fellesskap har ikkje utan vidare tiltrekningskraft på maskuline mannfolk.

Samlivskriser har lenge sett preg på samfunnslivet. Kjønnsroller sluttar å gå i arv, så kvar person må sjølv fritt velje sin identitet. Dei dominerande protestantiske kyrkjene har opna for kvinnelege prestar og for nye samlivsformer. Dermed har dei tradisjonelle ordningane både i skaparverket og i openberringa mist si kraft.

Om vi skal gjenfinne dei design for kvinne- og mannsideal Gud har lagt ned i mennesket, må vi attende til både kvinna og mannen frå Nasaret, Maria og Jesus. Vi må våge å forkynne og undervise om dei. Jesus var snekkar i ei tid då det korkje fanst el-verktøy eller deodorant. Han er Løva av Juda såvel som Lammet. Han var både vill og mild. Han hadde englelegionar til disposisjon, men lét seg trampe på og piske til blods. I rå villskap rydda han salsbodene på tempelplassen. Ikkje mindre modig var det å anklage dei åndelege leiarane for hyklarskap. Men han møtte kvinna ved Sykars brunn og tollmannen i Jeriko med ein mildskap som sette spor. Han gret utan å bli veik. Han tiltrakk seg småborn og stilte stormen. Han var ein mann med sjølvdisiplin og visjon som gav han styrke. Han viste mot og fekk tillit. Ein mann for både kvinner og menn.

Slik Daniel og hans kompanjongar i si tid stod for truskap og vågemot.

Kvar finst den same maskuline krafta i vår tids kyrkjer, som gir menn som søkjer Mannen både disiplin og kameratskap, manns mot og truverde? Vi treng å skape fellesskap der gutar som saknar fedre, kan modnast til å bli ansvarlege. Dei treng ideal som talar til menn. Dei treng mysterier, fåre, eventyr, utfordring og disiplin. Dei treng å vite at Gud hadde ei meining med at dei vart gjort til menn, og at dei har det som trengst.

Vi treng menn som kan halde ikring både mor og barn. Menn treng sårt den siviliserande påverknaden frå kvinner. Men dei treng kvinner for å bli kultiverte, ikkje for å bli feminiserte.

I fokus, Dagen juni 2018

Tredje skisma

Den kristne kyrkja vart for 1000 år sidan delt austleg (ortodoks) – vestleg (latinsk/katolsk). For 500 år sidan kom eit skisma som delte den katolske kyrkja nord (protestantisk) – sør (romersk). I vår tid gjennomlever vi eit tredje skisma, under påverknad av moderne verdsbilete og ein sekulær kultur.

Modernismen har kontant avvist klassisk kristendom, og tradisjonell kristen tru har kome i sterkt skvis. Dette har ført til eit tredje skisma innanfor kyrkjene. Skiljet går ikkje etter kjende grenser mellom katolsk og protestantisk eller konservativ og liberal teologi, men mellom dei som fastheld og lever etter dei sentrale sanningar i den kristne tradisjonen og dei som ikkje gjer det.

Alt i 1952 skreiv C.S. Lewis om korleis vi må møte slik modernisme. Det er evangeliet sin overnaturlege (supernatural) karakter som vert avvist, skriv han. Både evangeliske og katolske kristne må stå saman og forsvare tradisjonell kristen tru på skapinga, inkarnasjonen, oppstoda og dei siste ting. For kristen tru er utfordra over heile linja.

Det vil variere kva trusinnhald som kjem i fokus frå tid til anna. I det siste har særleg trua på menneskeverdet, det kristne ekteskapet og Jesu person vore under angrep. I dei store kyrkjene er skiljelinjene merkbare, og fortvilte politiske kunstgrep frå leiarar som prøver å motverke splittingane, illustrerer berre kor alvorleg situasjonen er. Modernistane riv grunnen bort under det som har vore trudd «ubique et ab omnibus» (alle stadar og av alle). Eller som Lewis har blitt kjent for å kalle det: «Mere Christianity».

Fleire har sett kor fårleg det er når mordernismen kuttar banda til historie og tradisjon. Dn britiske journalisten Douglas Murray har skrive boka «The Strange death of Europe» (2017). Han startar med: «Europe is comitting suicide.»

I ei slik tid vert alt bydd fram til sals: Politikk og teologi vert relativisert, offentleg debatt bygg på kjensleargument og inga sanning er lenger objektiv.

Slike grunnleggjande problem kan ikkje løysast med politiske vedtak. Vi må vende attende til kjeldene som både kristendom og kultur er runne av, attende til det som vart trudd alle stadar og av alle. Vi treng ein vekkelse for verdiane og trua til den udelte kyrkja i dei fyrste århundra. Kristne må finne fram og lese kyrkjefedrane. Dei fyrste kristne si tru og deira måte å praktisere trua på, kan fornye vår.

Det hastar. Utan kyrkja døyr kulturen. Difor er det på høg tid at kristne vel å stå saman imot modernismen. Både for den kristne kyrkja og for vår felles sivilisasjon sin del.

I fokus, Dagen 28. mars 2018.

Moralistisk terapeutisk deisme

Samfunnsendringane i dei vestlege samfunna har omforma også kyrkjene og måten nye generasjonar tenkjer om Gud. Den største utfordringa for kristen forkynning og undervisning framover vil difor ikkje vere alle som heilt har sett til side all religion, men ein ny ’kristendom’ som utholar kyrkjene frå innsida.

For over 10 år sidan avdekte amerikanske sosiologar at ungdoms-generasjonen sitt religiøse og åndelege liv stort sett var overteke av ein psevdo-religion dei namngav som Moralistisk Terapeutisk Deisme.

Dette er ein religion som vidareførere minimalt av historisk kristendom. MTD bygg på at Gud har skapt og ordna livet på jorda, at hans mål er at menneska skal kome godt overeins med kvarandre og kunne oppnå lukke og ei styrka sjølvkjensle, men ynskjer ikkje å bli involvert i livet som anna enn problemløysar, og at gode menneske kjem til himmelen når dei døyr.

Denne dyrkinga av sjølvbilete og lukke speglar eit samfunn med målsetjinga å fremje eit lukkeleg liv for sjølvstendige individ. MTD hentar meir av sin inspirasjon frå andre kjelder enn den heilage Skrifta og er ikkje produkt av eit ungdomsopprør.

Vi er vitne til ei harmonisk vidareføring av foreldre-generasjonen si tru og truspraksis, ein religion som surfar godt på den forbrukar-mentalitet og liberale individualisme som har dominert vår del av verda og prega også foreldregenerasjonen som skulle tradere kristen tru.

Det står føre eit sjølvransakande oppgjer. Ei ny type kristne leiarar trengs for å møte ei ny type menneske. Skal bibelsk kristendom igjen kome på offensiven trengs leiarar med innsikt i korleis alt har blitt som det er. «Vis frå deg dei ugudelege mytane, som berre er tomt snakk» (Paulus).

Det trengs forstand til å møte individualismen og relativismen, og evne til å gi tillit til vi kan erkjenne Gud både via den naturlege og den historiske Guds-openberringa. Det trengs radikale møte med den kjærlege Gud som vil frelse oss frå den vonde og med den heilage Gud som kan helge og guddomeleggjere våre liv.

«Øv deg heller i gudsfrykt» (Paulus). Den som fryktar Gud, slepp å frykte noko anna. Han er Skaparen min, Herren min, Far min, Frelsaren min. Han er sentrum for livet mitt. Han er grunnen til at eg lever. Han er opphavsmann til alt eg eig. Tid, krefter, levedagar. Men den som ikkje fryktar Gud, har grunn til å bli både mørkredd og redd for å døy.

I fokus, Dagen, januar 2018

Kyndelsmess

Kyndelsmess er ein dag (2. februar) i kyrkjeåret då fleire tradisjonar møtast. Det eldste namnet på dagen er «Møtet», møtet mellom den gamle pakta og den nye, mellom profeten Simeon og Jesusbarnet, mellom lovnad og oppfylling i Guds frelseshistorie.

Vårt namn på dagen skriv seg frå det latinske namnet Missa Candelarum (Lysmesse) frå tidleg mellomalder då det vart praksis denne dagen å velsigne alle talglys som skulle nyttast i kyrkjene det komande året.

Maria fylgde den gamle pakta sine forskrifter om reinsing 40 dagar etter fødselen. Den praksisen heldt seg nesten til vår tid. Den norske Altarboka av 1920 hadde eige rituale kalla «Um inngangskonor» (bm: «Mødres kirkegang») om å ta imot ei mor i kyrkja etter ein barnefødsel. Det gav dagen namnet «Maria kyrkjegong» eller «Jomfru Marias reinsingsdag».

Dagen er eit vatnskilje i kyrkjeåret. Bak oss ligg juletida og framfor oss påsketida. Jesus legg bak seg Gennesaretsjøen og landsbyane i Gallilea og Samaria og legg ut på vegen til den heilage byen Jerusalem.

Framberinga av barnet Jesus i templet ber bod om det inste både i Guds vesen og i den kristne trua. Når Herren Jesus vert krossfest i Jerusalem, openberrar han offeret, sjølv-framberinga  som kjennemerket på kristendom. Å ofre er guddomeleg. Slik den Treeinige Gud gjer det, slik Jesu mor gjer det i templet, slik Sonen gjer det på Golgata, slik vert me inviterte til å leve våre liv.

«I dine hender, Fader blid,
jeg legger nå til evig tid,
min sjel og hva jeg er og har,
ta du det alt i ditt forvar.»

Multitasking øydelegg kjærleiken

Den moderne moten ‘multitasking’ må få ein kristeleg variant: ‘Single-tasking’. Forskarar har funne ut at kvinner har større evner til å gjere fleire ting på ein gong enn menn, men at menn praktiserer det oftare. Men dei prøver å lure oss.

Deira ideal er folk som står på for å rekke over flest muleg oppgåver på kortast muleg tid. Tanken er at du får utretta mykje om du gjer meir. Det er korkje sant eller sunt. Ikkje for helsa og eller ikkje for trua. Korkje menneske-livet eller kristenlivet handlar om multitasking. Multitasking øydelegg kjærleikslivet. Kven godtek at kjærasten skriv tekstmelding medan han kjærteiknar deg?

Multitasking har fråvær som fylgje. Ingen kan vere fleire stadar på same tid. Multitasking viser seg å bli ein vane meir enn ei evne. Ho øydelegg disiplinen som krevst for at du skal skru av fjernsynet og telefonen medan du les eller fører samtalar med menneske og Gud. Multitasking tek bort merksemda, øydelegg konsentrasjonen og bryt ned bønelivet. Vårt alternativ er ‘singletasking’. Det handlar om å dyrke og utvikle personleg disiplin. Det handlar om å gå når du går, stå når du står, lese når du les, be når du bed osb.

Guds mor Maria forma det oppveksande Jesus-barnet sin personlegdom dei stille åra i Nasaret. Han fekk gå ein jordnær og samstundes opphøgd skule i Nasaret. Dei glimt evangeliet gir av både Marias og Jesu person, viser kor vakkert dei korresponderer, og røtene fins i samlivet deira desse viktige åra. Maria var den fyrste læresvein. Ho svarte ja lenge før Peter, Jakob, Johannes og Paulus. Ho er den fyrste vi skal lære av, for ho representerer eit universelt kall til heilagt liv.

Kyrkjeåret startar med Maria. Ho er sentral-person både i advent og jul. Slik adventstida opn

ar det heilage kyrkjeåret, er Maria inngangsporten til korleis vi kan ta imot Guds gjerningar i våre liv. Kva lærte den oppveksande Jesus av mor Maria? Han lærte fyrst den stilla som trengs for konsentrasjon, lytting og bøn. I stilla kan både hjartet vårt og Gud tale til oss. Den som har ein lærar å lære av, må også vente i stilla. Frå opplæringa går vegen til studium, meditasjon og eit personleg indre liv der Gud sjølv kan nå oss.

Jesus lærte også verdien av livet i heimen. Han lærte å verdsetje familie-fellesskapen, den enkle, reine og vakre og kor heilag og ukrenkjande han er. Til siste lærte han å verdsetje arbeidet. At ein arbeidar både er verdig og har verdi. Han lærte at arbeidet ikkje er eit mål i seg sjølv og at størst muleg rikdom ikkje er formålet. Slik var Maria sjølv oppseda frå barndomen. Ho hadde lytta til Guds ord i stilla i templet og i synagoga. Ho hadde lært å verdsetje dei fyrste ting her i livet. Maria er ein av oss. Hennar veg kan bli vår veg.

Difor har multitasking eit kristent alternativ. Det er overlevert frå Maria og frå Jesus. Vi kan kalle det heilagt einfald

Fr. Ottar Myrseth: «Den tredje arena»

Etter filosofen Hegel har uttrykket «tidsånda» blitt brukt om det i samtida som er større enn oss og som vi har vanskeleg for å distansere oss frå. Vår tids ånd er prega av at det offentlege livet er blitt reint sekulært. Helse- og skule-vesen er religions-nøytrale. Kristent menneskesyn er under åtak. Familien og ekteskapet vert ombygde. Kristne kyrkjer bøyer seg for tidsånda og er ikkje lengre det uomgjengelege fundamentet den vestlege kulturen bygg på.

Det politisk korrekte får forrang i kyrkjeleg praksis og forkynning. Folkekyrkja minner stadig meir om Folkets Hus. Og der dei store går føre, fylgjer dei mindre etter. Frimodig forkynning vert mangelvare. «Verdiar» erstattar sanninga, og vert avgjort ved fleirtalsvedtak etter politiske prosessar. Det kostar å heise flagg mot tidsånda.

Slike tider splittar dei truande. Dei som trufast held på dei gamle sanningane, vert marginaliserte i sine kyrkjer og fellesskap. Mange teier. Somme dreg seg attende. Andre melder seg ut. Difor trengst det idag mobilisering på tvers av kyrkjer og konfesjonar.

Den kristne filosofen C.S. Lewis nytta uttrykket «mere christianity», berre kristendom. Tidsånda har berre plass for samtids-fornuften. Men «mere christianity» er at Gud er større enn oss, og vår lukke er å leve etter hans fornuft. Gud seier at kvart menneskeliv er ukrenkjande, at ekteskapet er «eit stort mysterium», at mennesket er eit åndeleg tempel, at familieliv er eit guddomeleg oppdrag, og at borna høyrer Herren til.

C.S. Lewis skriv at der er ein orden i universet som menneske med ulik tru kan erkjenne. På slikt grunnlag kan mange som trur at Jesus er den levande Herre over kosmos, arbeide saman. Dei som innser at kampen mot tidsånda handlar om meir enn konfesjonelle ulikskapar og at det heilage er under åtak. Dette er den tredje arena.

Her trengst mobilisering. Den tredje arena er nivået over våre kyrkjelydsfellesskap. Der kan lutheranarar og katolikkar, pinsevener og baptistar, misjonsfolk og karismatikarar lære av og styrke kvarandre, skape visdoms-baser og front-fellesskap.

Vi vil sikkert bli usamde, men når vi  står saman om Skrift-lojaliteten og saman vil vende attende til Jesus, kan vi saman avsløre kva som står på spel. For den Logos som held heile verda ihop, er ikkje ein idé, men ein person.

Og det som er sant, er sant sjølv om ingen gjer det, og det som er usant, er usant sjølv om alle gjer det.

fr. Ottar Mikael Myrseth, prest i St. Olav misjon, Ålesund