Virtuell tru

Med stengde kyrkjer og avlyste gudstenester har følgd ein straum av digitalt overførte møter og sokalla ’nettmesser’. Ei bratt læringskurve for prestar og predikantar.

All ære til dei mange som har lært å meistre tekniske og regimessige utfordringar og som no når ut til nye grupper menneske fordi dei meistrar formidling på den digitale samtida sine premissar.

Somme har åtvara mot endringar i innhaldet i forkynninga gjennom dei nye formidlingsformene. Mi utfordring gjeld ei anna side: Kan tru vere virtuell? Er dette eller viser det ei gudsteneste?

Nettmesser opnar for tru og praksis som er framand for kristendom. Virtuell tru er utan fellesskap, utan kyrkje og utan sakrament. Om denne vert dyrka, endar det i ein gnostisk relasjon, ein gudsrelasjon utan Guds folk. Nettmesser er faktisk ikkje det dei kallar seg.

Denne gudslause religionen kan framtre både from og attraktiv, men saknar grunnleggjande kjenneteikn på kristendom.

Gud vart menneske for å omgå menneske i personleg fellesskap, Guds familie. Kristendom er ’familiær’. Kristendom er ikkje virtuell men reell presens. Kristus døydde verkeleg. Kristendom er verkeleg blod, sveitte og tårer. Gud krevde eit offer, ikkje eit skodespel. Difor vart Gud verkeleg menneske. Jesus var korkje ein liksom-mann eller ein liksom-gud.

Difor er kristendom handspålegging, salving, samtale, eting, drikking, vatnbad, etterfylgjing og oppstode av lekamen. Grunnlaget for alt dette kallast ’inkarnasjon’. Det set ein effektiv stoppar også for ’self-service’-messer heime med ein sakramentsforvaltar på skjermen.

Det motsette av inkarnasjon er gnostisisme. Her trivast ein virtuell Jesus og ein tilbaketrekt Gud Fader. Og vegen til frelsa går gjennom sjølvrealisering og oppdagingreiser i eige sinn og sjel.

Menneske er glade i ’kyrkja si’, og lokalkyrkjer vert produserte på både porselens- og tinnfat. Det er verdifullt. Men til slutt er tinnfat-kyrkja kombinert med nettmesse ingenting verd. Kyrkjer er bygde for realpresens, for vedkjenning og tilgjeving, for liv og død, velsigning, ny fødsel i vatn og Gudsfellesskap i brød og vin. Nettmessa kan i beste fall gjere folk til positivt innstilte tilskodarar med gode minne som turistar. Men til sjuande og sist tel berre deltakinga.

Gud deltok i menneskelivet på jorda gjennom inkarnasjonen. Vegen tilbake til Gud går ingen annan stad. Nettmesser finst eigentleg ikkje.

Gud er ikkje virtuell. Han var det ikkje, er det ikkje og kjem ikkje til å bli det. Det gjer heller ikkje kristen tru.

I fokus, Dagen mai 2020
Ottar Mikael Myrseth

Vårt daglige brød

Klimakrisa har gitt mange eit anstrengt forhold til mat. Coronakrisa har ført til avlysing av både bønemøte og messer. Då trengs ei påminning om mennesket og brødet.

Bibelen talar om brød frå fyrste blad. Gud skaper verda og gjev henne til mennesket som mat. Mennesket vert bunde ihop med det skapte. Menneske skulle difor vere dei fyrste miljøaktivistar og livsvernarar.

I Fadervår bed vi Gud gje oss livet gjennom skaparverket. Vi lever livet vårt for å realisere gudsbiletet i oss.

Men brødet vert så lett eit mål i seg sjølv. Slik det var for Adam i Paradis og for Jesus i øydemarka. Freista til å ta kontroll over maten på eiga hand, å vere sjølvstyrt, utan tanke på Gud.

Syndefallet var at mennesket ville vite best sjølv, ved hjelp av brød åleine å gjere seg uavhengig av Gud.

Resultatet vart katastrofalt. Mennesket vart ikkje sin eigen herre, men slave av brødet. For mennesket kan ikkje bli Gud. Mennesket er del av skaparverket. Når mennesket ikkje vil ta imot livet som Guds gåve, vert det underlagt det skapte som må døy for å bli gjort om til liv. Brødet vert symbol på døden. For om mennesket ikkje et, døyr det. Men om det et, så døyr det likevel. For brød åleine er til for å bli fortært.

Difor må mennesket frelsast frå døden. Også det handlar om brød. Jesu siger over brød-freistinga i øydemarka, gir mennesket håp om å sleppe å ende som forbrukaren som sjølv vert forbrukt.

Dette nye synet på maten er knytt til det nye brødmåltidet som heiter ’takkseiing’, evkaristi. Nattverdmåltidet er syndefallet sitt motstykke. Brødet i nattverden er det nye brødet frå himmelen som er det frie livet for menneska.

Dette brødet bed vi om i Fadervår: Gjev oss idag brødet frå himmelen. Alt vi treng for å leve, er gåver frå Gud, gitt oss for at vi skal anerkjenne Han. Djupast sett er det Han sjølv vi tek imot. Hans brød gir oss livet som er sterkare enn døden.

Å be Gud om dagleg brød, er ei bøn om å få leve det guddomelege livet Han skapte oss til og som vi er Han evig takksame for.

Eit berekraftig liv handlar om å gje Gud den plassen han skal ha i livet. Verkeleg klimakrise vert det når mennesket ikkje bed Gud velsigne det daglege brød.

I fokus, Dagen mars 2020
Ottar Mikael Myrseth
prest i Den nordisk-katolske kyrkja

Sekulær eller heilag

Den kristne kyrkja har skapt kristne einskapskulturar i mange land. Men kva skjer i moderne tid når kristendomen er på retrett i dei same landa?

«Den moderne verda er full av gamle kristne dygder som har blitt galne,» skriv Chesterton. Likevel har religionssosiologar sett positivt på at kristne verdiar vert overtekne av samfunnet og at kyrkjene misser kontrollen over korleis vi skal leve.

Med Chesterton vil vi hevde at sekularisme er ein moderne heresi, sjølv om han har vakse fram av kristendom.

Det motsette av verdsleg er heilag. Det heilage har ikkje parallellar i menneskesfæren. Det kjem frå Gud og er som Gud. Det må vi ha in mente når det vert tale om avkristning.

For Gud byr menneske del i sin heilagdom. Gud vart menneske for å gjere mennesket heilt igjen. Kristen identitet veks fram i omgangen med Gud. Der mennesket tilbed Gud, lever den kristne Kyrkja. Men der tilbedinga forstummar, vert livet sekularisert. Sekularisme er altså gudstenesta sin konkurrent. Ikkje aktivt å dyrke Gud, er praktisk ateisme, sjølv om kulturen er aldri så gjennomsyra av kristne verdiar.

Gudsteneste er meir enn ei hjelp til å lukkast i livet. Gudsteneste er at menneske overgjev seg sjølve og verda til Gud. Rett gudsteneste handlar om å bringe heile verda med seg til Gud.

Heilagt liv på jorda handlar om å ta imot livet sitt frå Gud gjennom Guds heilage handlingar. Toleranse, sosial rettferd og økologisk balanse er vel og bra. Men berre det tilbedande mennesket som søkjer einskap med Gud, kan bidra til å oppfylle alt livs guddomelege formål.

Sekularismen imiterer kristne dygder, utan å leve dei. For det livet som ikkje er logga inn i Gud, er heller ikkje avhengig av Gud. Det er utan disippelskapet sin disiplin. Og det avlar ikkje den vekst i tru og liv som gjev heilagdom.

Når Jesus seier «min fred gjev eg dykk» (Joh 14,27) er dette ikkje ein FN-plan for urolege samfunn. «Ikkje den fred som verda gjev,» føyer Jesus til.

Progressive, idealistiske tankar i vår tid står oftast i skuld til kristen tru. Kristne ideal kan hyllast av sekulariserte menneske. Men avkristning er trua på at menneskeinnsats åleine kan utrette det same som gudsteneste. Når trua på utvikling og framsteg i menneskeriket erstattar trua på Gud og hans rike, vert det slik Chesterton skriv, at den moderne verda er full av gamle kristne dygder som går på tomgong.

Ottar Mikael Myrseth
prest i Den nordisk-katolske kyrkja
I fokus, Dagen febr 2020

Framtid for bedehus

Fleire har siste tida stilt spørsmål om bedehuset har ei framtid. Eg skal ikkje dra konklusjonane, men gi eit par innspel frå sidelinja.

Bedehusrørsla voks fram av vekkjingar i ein kristen einskapskultur. Vekkjingane slo rot i eit jordsmonn gjennomsyra av kristen kunnskap og med stor appetitt på sosiale fellesskap. Etter det har tidene endra seg. Jordsmonnet idag er multi-kultur. Kristendom er marginalisert og kristen kunnskap i folket har forvitra. Dessutan konkurrerer eit overflod av sosiale medier om folk. Difor nyttar det ikkje lenger å leike 1800-tals leiken.

Men bedehuset har mange fortrinn som kan gje det nytt liv. I sine velmaktsdagar vart bedehuset kritisert for å skape splid i bygdesamfunn mellom innanfor og utanfor. Sjølv om noko av kritikken kunne vere velgrunna, er bedehuset sitt medvit om å vere motkultur, viktig å bygge på. I vår samtid har ikkje tradisjonell kristen tru anna framtid enn som minoritets-miljø.

Eg har tru på bedehuset også fordi det voks fram som folkerørsle nedanfrå utan statsstønad eller med andre puter under armane. Bedehusfolk tok økonomisk ansvar både for arbeidarar, bygningar, aktivitetar og misjonsarbeid til verdsens endar. Slik må det vere i framtida.

Bedehuset innretta seg dei fleste stader som åndeleg supplement til folkekyrkja. «Kyrkja om føremiddagen og bedehuset om kvelden» var eit slagord. I vår generasjon har avstanden til ei stadig meir liberalisert folkekyrkje auka. Bedehus har starta eigen dåps- og konfirmasjonspraksis med tilhøyrande forsamlingstenkjing.

Eg trur bedehuset har ei framtid berre om det i tide innrettar seg som alternativ til folkekyrkja. Vi er i ein akutt evangeliserings-situasjon. Det er ikkje folkekyrkjeleg vedlikehalds-arbeid som trengs, men misjonering for å vinne nordmenn og -kvinner attende til Kristus. Slik sjølvforståing gror best i miljø som har erfaring som motkultur.

For å lukkast treng bedehuset å vende attende til dei fyrste kristne generasjonane. Dei stod som minoritet overfor ein tilsvarande multikultur som vi gjer idag. Deira forkynning og praksis er gull verd. Difor hastar det for bedehusleiarar å omgåast kyrkjefedrene og levandegjere deira teologi og kyrkjeordning, liturgi og diakoni i våre dagar.

For å bli ståande treng bedehuset også å oppdage sine økumeniske slektningar og bygge vegar, bruer og tunnelar til dei. Den norske sandkassa er for provinsiell. Kyrkja er meint for folk til alle tider og til verdsens endar. Og om vi ikkje heng saman, vert vi gjerne hengde kvar for oss.

I fokus, Dagen 27. des 2019

Kjærleik og fornuft

Kyrkja har alltid rekna ekteskapet som ei gudgitt ordning for samlivet mellom mann og kvinne. Stadig har krefter villa omdefinere ekteskapet til berre ei kontrakt samfunnet set stempel på. Også biskopar har ynskt at kyrkja skulle overgi ekteskapsinstitusjonen til det offentlege. Slik har ekteskapet sin sakramentale karakter blitt svekka, og nye påfunn har dukka opp.

Det var Skaparen som innstifta ekteskapet og det var Kristus som opphøgde ekteskapet til sakrament. Men i Den norske kyrkja sin vigselsliturgi frå 2017 er både teksten frå skapingsforteljinga og Jesu ord i evangeliet om ekteskapet gjort valfrie og erstatta med generelle ord om kjærleik.

Nyordninga med likekjønna ekteskap er ikkje forsøkt grunngitt korkje i Skrift eller tradisjon, men står som ei politisk motivert sak. Har dermed fornufta sigra over Skrifta? Langt ifrå.

Naturen stadfester det fornuftige i det monogame ekteskapet mellom mann og kvinne. Eit livskraftig, livsfremjande og livsfornyande fellesskap.

Å grunngi det likekjønna ekteskapet fornuftig er ikkje like enkelt. I Danmark søkjer ei ‘med-mor’ om rett til å gå ut av rolla og avslutte kontrakta fordi det lesbiske forholdet er avslutta. Eit farsforhold er derimot bygd på eit biologisk faktum som korkje er tidsavgrensa eller utskiftbart.

Det likekjønna ekteskapet tener til oppløysing av naturleg slekt og arv. Born sine rettar og relasjonar kjem tapande ut av reformen når born vert skaffa med medisinsk-teknisk hjelp utan band til heile deira biologiske opphav.

Nyordninga har vakse fram i same straumen som pride-ideologien. Her er det ultimate målet eit samfunn som ikkje set grenser for seksuell utfalding og der den oppveksande slekt må bere kostnadane av eksperimentering med kjønnsidentitet og samlivsformer. Det skal ikkje mykje ettertanke til for å avsløre at dette er basert korkje på kristendom eller fornuft.

Dette som biologien stadfester og retten tradisjonelt har verna om, er i dag utsett for eit fårleg eksperimentelt inngrep med uante personlege og psykologiske, sosiale og sivilisatoriske konsekvensar.

Det kristne ekteskapet er einskapleg og uoppløyseleg, at berre éin mann er gift med éi kvinne. Dei to skal vere ‘eitt’ sa Skaparen. Denne fellesskapen er sakramental, dvs. at dei er eit bilete på sameininga mellom Kristus og hans eine brud, Kyrkja. Utan denne basisen har ein både forlate det kristne ekteskapet og undergrave det den kristne kulturen er tufta på.

I fokus, Dagen nov 2019

Fromme menn

Ei stor utfordring for kristendom i vår tid er privatisering, tydeleg uttrykt i slagordet «ikkje ein religion, men ein relasjon». Privatisering har redusert kristen tru til eit privat forhold til Jesus. Sjølv kor rett dette er isolert sett, er mykje gått tapt.

Ikkje minst saknar vi ei klar forståing av kva som vert krevd av fromme menn. Kristen forkynning har svikta menn og har i liten grad lagt til rette for at dei skal finne seg til rette og utvikle seg som kristne menn.

Det latinske ordet ’pietas’ femner vidare enn til fromme kjensler og relasjonar. Det siktar på det ein er forplikta til. Her må vi starte om vi skal nå ei forståing av korleis vi kan gjere menn fromme igjen.

Gud kalla patriarken Abraham til å ta ansvar for heile sitt hus og legge ut på Guds vegar. Dei fyrste kristne levde også i ein kultur der hus og hushaldning var grunnleggjande. Menn vart døypte med heile sitt hus (Apg 18,8).

Vi har fått vårt ord ’økonomi’ frå denne forståinga. ’Oikonomos’ tyder direkte omsett frå gresk: huset si lov. Ei hushaldning var ikkje ei bygning, men ein fellesskaps-struktur med faren som sentral leiar. Hans plikt var å sørge for at alle i hushaldninga hadde det godt, og dette gav fellesskapen ein vertikal dimensjon. Sjølv stod far til ansvar for høgare autoritetar (Mt 8,9).

Moderne familiar har mista kontakta med ei slik hushaldning. Både arbeidslivet og omsorga for trengande personar er flytta ut av familien. Familiar minner i dag meir om rekreasjons-sentra, med berre ein horisontal dimensjon. Då vert fort all høgare autoritet borte, og vi har ’ingen over, ingen ved siden’. Familieliv vert eit nettverk av gjensidig stimulerande relasjonar der både mors- og farsrolla vert omdefinerte i kompis-kategoriar.

Vår oppgåve i dag er å gjenskape kristne hushald som minner om dei nytestamentlege. Apostlane døypte heile huset, dvs. både dei som budde der og strukturen. Kvar medlem i familien fekk sine roller og plikter forma ut etter forbilde av Kristus og kyrkja.

Kristne familiar er meint å vere vegvisarar mot ein ny heilag orden, ein ny himmel og ei ny jord. Her har menn som fedre plikter overfor heile sitt hus: å sørge for dei og lære dei å leve i relasjon til sin himmelske Far. Å leve opp til desse pliktene er det som er meint med fromme menn.

I fokus, Dagen sept 2019

Kirkelig Fornyelse

I to mannsaldrar samla organisasjonen med det programmatiske namnet ’bønne- og arbeidsfellesskap’ likesinna til målretta og forpliktande arbeid for å bringe folkekyrkja inn på apostolisk kurs. I januar 2017 tok det slutt i samband med 50-årsmarkeringa. No er boka med KF’s historie på marknaden, og både vener og fiendar får høve til å gjere opp status for eigen del.

Nedlegginga av organisasjonen hadde fleire årsaker, men mest betydde det nok at mange i kjernetroppene dei siste to ti-åra gjekk i kvar si retning i spørsmålet om det enno var råd å redde Den norske kyrkja si apostoliske sjel. Dei som frimodig heldt fram i si teneste og dagleg bad og arbeidde for å fornye folkekyrkja, vart færre. Trua på at det let seg gjere å snu det store kyrkjeskipet skranta. Stadig fleire drog seg attende til lokale og avgrensa kyrkjelydsfellesskap og enda meir eller mindre som kongregasjonalistar. Andre fann sin utveg som konvertittar til både lutherske, katolske og ortodokse kyrkjer, og det tappa også organisasjonen for krefter.

På 1960-talet skapte studentopprøret eit nytt vestleg samfunn. Konsilet skapte irreversible endringar i den Romersk-katolske kyrkja. Og teologistudentar og unge prestar sette seg føre å bli eit incitament til åndeleg fornying av folkekyrkja.

Men motstanden var hard, og strategien endra seg. Fornyingsarbeidet gjekk gradvis over frå  incitament til supplement i både teologi, liturgi og kyrkjeleg praksis. Men frå 90-talet vart KF-rørsla stadig meir prega av at fornyinga måtte formidlast gjennom miljø som realiserte heilt ut det som mangla. Og ei ny erkjenning voks fram: Det trengst reelle alternativ til det beståande. Det nyttar ikkje lengre. Dei som har makta, vil ikkje det vi vil. Alternativet vart retrett og konvertering.

Den kyrkjelege fornying handla om synlege og lett forståelege fenomen som prosesjonar og lys. Det har sett merkbare spor etter seg i mange kyrkjelydar. Men fornyinga stakk djupare enn til det estetiske og visuelle. Kampen stod om ei samtidstilpassa kyrkje eller truskap mot den apostoliske tradisjonen. Kort sagt om kyrkja si sjel.

Fornyinga sitt ansikt handla om å bygge kyrkje innanfrå. Når embetsidentitet, nattverdvin, abortsak og dåpspraksis kom på dagsorden som kampsaker, handla det om naudsynte element i ein større visjon. ’Vi bles på fløyte for dykk, men de ville ikkje dansa. Vi song syrgjesongar, men de ville ikkje klaga’.

KF vart ikkje berre ein eld som slokna. KF sette spor og leverte vitnemål som står seg. Det er ikkje for seint å kome til sannings erkjenning for nokon kvar, sjølv om folkekyrkja driv vidare ’vinglande vilt mellom graver’ (Blix).

I fokus, Dagen 14. august 2019