«…bukker og neier.»

 

«Vi svinger oss i kretsen og bukker – og neier.» Den gamle julesongen ber med seg ofte gløymd liturgisk kunnskap. Kvifor bukkar og neier dei som går kring juletreet?

 

Juleevangeliet når sitt klimaks i orda: «Og Ordet vart kjøt og tok bustad mellom oss.» (Joh 1,14). Dette verset seier at Gud vart heilt menneske for å frelse heile mennesket, ånd, sjel og lekam. Då Jesus stod opp, var grava tom, og ved himmelferda vart plassen hans mellom apostlane tom. Jesus både stod opp og drog til himmelen med kropp og sjel.

 

Apostelen byd oss å bere fram lekamen vår som offer for Gud (Rom 12,1). Og når vi kjem fram for Gud i bøn, er det alltid med heile oss. Sjølv om bøna vår kjem frå hjartet, talar vi både med munnen og gjennom heile kroppsspråket.

 

Vi bed med ord. Men ikkje alt er like lett å uttrykke verbalt. Dei mest meiningsfulle bøner er ofte ordlause. Det er også når vi sluttar å snakke at det er lettast for Gud å kome til orde.

 

Midt imellom tale og stille er den nonverbale kommunikasjonen. Andletsuttrykk og kroppsspråk kan tale når munnen teier. Den talen er også gjerne meir intuitiv og ekte enn orda.

 

Dette er gangbar innsikt også i gudstenesta. I rettsalen og på slottet er eit heilt spekter av uttrykksmåtar for respekt og ære tekne vare på. Med kroppsspråket viser vi respekt for det ein person er eller representerer. Kor mykje meir skulle ikkje vi som går Kongen over kongane og Domaren over domarane i møte, vise respekt med både kropp og sjel.

 

Ein dag, seier apostelen Paulus, «skal kvart kne bøya seg i Jesu namn, i himmelen, på jorda og under jorda» (Fil 2:10). Det mennesket som vil tilbe Gud med hjarte, sjel og tanke, kan ikkje unngå å ha også kroppen sin med seg. 

 

I vår messeagende står ei oppmoding om å bøye seg ved desse orda i truvedkjenninga: «..vart han menneske av kjøt og blod.» Det er ein god stad å starte for den som vil ta i bruk kroppsspråket i tilbedinga. Tenk på den gamle julesongen neste gong du kjem til desse orda. Dei som lærte oss den songen, lærte oss å bøye oss for Jesus og for det som minner oss om Han.

 

«No takka alle Gud / med hjarta, munn og hender.»

Advertisements

Kyndelsmesse

 

Da far min satt i sleden sin og sang,

ved kyndelsmesse.

Og landet låg med frosten i sitt fang,

ved kyndelsmesse.

Da neiet hvite graner langs stjernestrødde heier,

og vargen løftet snuten sin mot fjerne melkeveier.

Og folket tente tyri og satte lys i karm,

og takket Herren Sebaot som holdt en stakkar varm,

ved kyndelsmesse,

da far min satt og sang.

 

Slik hugsar Erik Bye barndomens kyndelsmesse i songen ”Da far min sang”, men i dag er det nok få som kjenner til denne festdagen. Like fullt er dette ein kristen tradisjon som vi kan spore langt tilbake. Blant anna nemner den galliske pilegrimen Egeria i år 386 at ein i Jerusalem feira dagen med ein prosesjon som gjekk frå Gravkyrkja til ein basilika like ved.

 

Det heile er til minne om Jesus som vart boren fram i templet som gutebarn og møtet med Simeon og Anna (Lukas 2:25-40). Bakgrunnen var at etter jødisk skikk (3. Mos. 12:1-7) måtte kvinnene som fødde gutebarn, vente førti dagar før dei besøkte templet for ofring og reinsing. Maria var ikkje noko unntak, og difor har ein sidan 500-talet har feira festen den 2. februar – førti dagar etter Kristi fødselsfeiring.

  

2. februar blir også kalla St. Simeons dag, og han har alltid vore ein fest med prosesjon og lystenning. Skikken samanfall med ein gamal romarfest som også vart feira i februar, men den bibelske bakgrunnen er Simeons skildring av Meisteren som ”eit lys til openberring for heidningane”. I Norden fekk dagen namnet kyndelsmesse av det norrøne ordet ”kyndill” som tyder ”vokslys”, og det vart vanleg å innvie rituelle lys under festen.   

 

Ute i Europa vart kyndelsmesse i mellomalderen omgjort til ein Mariafest til ære for Marias reinsing, men som vi veit rota katolikkane fælt teologisk i denne perioden, og ved det andre vatikankonsilet gjorde dei på ny dagen til ein Jesusfest til minne om Herren som vart boren fram i templet. Grunnen var at Maria var upletta og difor ikkje trengde noko reinsing…

 

Mens romarane surra på med snodige Mariadogme, heldt kyndelsmesse fram som ein St. Simeons dag i Noreg, og vart feira stort. Ofte kom julematen atter fram på borda. Likevel vart lysfesten fjerna som fest- og heilagdag i Den norske kyrkja i 1771, men ein finn framleis spor av han på primstaven der han er avmerka 2. februar med ein sjuarma lysestake. Dei tradisjonelle kyrkjeretningane feirar dagen framleis.