Bryr pavevalet oss?

Pavevalet har opna mange aviser for uventa mykje stoff om den romersk-katolske kyrkja. Likevel er det mest vanleg at protestantar og lågkyrkjelege les dette som kuriosa. Skulle andre kristne enn dei romersk-katolske bry seg om pavevalet?

Eg vil gi fleire grunnar til at svaret er ‘ja’.Den romersk-katolske kyrkja er tross alle sine problem, stadig ein institusjon som med tyngde vitnar om noko som ikkje er som denne verda. Ei kyrkje lever ikkje etter massemedia sin dagsorden og svingar ikkje i takt med samtids-opinionen. Men slik er det ikkje lenger i dei vestlege folkekyrkjene.

Som fremste kyrkje-leiar, er paven ein viktig signalgjevar. Dei to siste pavane har vore moralske og teologiske gigantar. Med si uredde forkynning mot vår tids dødskultur og relativisme, har dei vunne tilhøyrarar også utanfor den romersk-katolske kyrkja. Og med si framheving av livsens evangelium (Evangelium Vitae), har dei både forma vokabular og gitt intellektuelt rammeverk vi treng i diskusjonar om kristen tru i vår tid.

Dei har stadig mint om at framsteg ikkje er framsteg utan det tener heile mennesket. Då høyrer ikkje berre materielle, men også åndelege og moralske verdiar med.

Paven har vore ein viktig medspelar i kampen for sanninga, at noko er sant og noko usant for både einskildmenneske og regjeringar. Med den veksande sekularismen og multikulturen har det følgd ei relativisme som gjer livet utrygt for menneske og trugar framtidsvona. I paven har vi hatt ein framifrå alliert i denne kulturkampen og i dei politiske stridane som har følgd med. Når dominerande trendar går i retning av å sjå bort frå etiske normer og bruken av kategoriar som rett og galt, har ofte paven slått alarm og vore den mest uredde på banen.

Det har både ortodokse, evangeliske og andre katolske kristne verdsett med god grunn.

Vi treng slike alliansar mot den aggressive sekularismen. Paven er medspelar i kampen for at alt menneskeliv er ukrenkjande og har lik verdi frå unnfanging til død. Vi står saman om å hevde det kristne ekteskapet som sameining av éin mann og éi kvinne.

Sist men ikkje minst er paven ein viktig alliert for det ekumeniske arbeidet vi alle er forplikta på, ‘at dei alle må vere eitt’ (Joh 17). I eit samfunn prega av brotne institusjonar, brotne familiar og brotne personar, trengs det kyrkjer som står saman over kyrkjesamfunns-grensene.

Alle kristne i vår tid treng slike førebilete og signalgjevarar.

fr Ottar Mikael Myrseth. Lesarinnlegget stod på trykk i Dagen i april.

Europa døyr utan Kristus

Ei rekkje toneangivande europeiske forfattar og filosofar kasta nyleg ein brannfakkel inn i debatten om Europas framtid. “Europa på dødsleiet” heiter kronikken deira. Dei skildrar oppløysinga som finn stad framføre augo våre, både i Hellas og Roma, to av moderne sivilisasjons fremste vogger. Dei skildrar kaos, økonomisk disintegrasjon, likesæle og kynisme. “Europa er døende som pakt, symbol, visjon og fundament”, skriv forfattarane.

Fader Ottar Myrseth skriv også om Europa i sitt siste blogg-innlegg. I motsetning til forfattarane av kronikken trur ikkje Myrseth løysinga på Europas krise ligg i å prøva halda på samanføyingane i ein skral politisk struktur. Han peikar på at det som i hundreåra var Europas lim var Kristendommen. “Nasjonsbygginga, kulturen, identiteten og historia i denne verdsdelen er resultat av kristen misjon”, skriv presten. Europa er i ferd med å forlata sine kristne røter, og samtidig går verdsdelen i oppløysing kulturelt, økonomisk og politisk. Det er ikkje tilfeldig. Stadig fleire talar om at verdens sentrum er i ferd med å flytta austover i retning Kina. Landet der kristen misjon har hatt sin største vekst det siste hundreåret.

Kva kan så gjerast for Europa? For oss kristne finst det berre eitt svar. Me må med fader Ottars ord “framleis venda oss mot aust og tilbe Kvitekrist”. Me må finna tilbake til våre kristne røter. Fader Ottar peiker på at det ikkje er noko ytre trugsmål som er Europas problem. Det er eit indre problem som botnar i mangelen på kristen danning:

“Europa har forlate sine kristne røter ikkje fordi muslimar har innvandra, men fordi europearane har mist sambandet med røtene sine. Det er ikkje dei muslimske naboane mine som avkristnar landet. Problemet vårt er at kyrkjene står tome og vert selde, at det er dramatisk svikt i rekrutteringa til presteteneste, at folket har vald seg annan etikk og andre gudar enn den kristne, at dei ikkje syng kristne salmar med borna og ikkje les bibelforteljingane for dei. Vår epoke i Europas historie er meir kjennemerka av kulturelt og religiøst vakuum enn av multikultur.”

Les resten av det tankevekkjande innlegget på Ålesund-misjonen si heimeside.

Subdiakon Øystein Lid

Single-tasking

Den moderne moten ‘multitasking’ må få ein kristeleg variant: ‘Single-tasking’. Forskarar har funne ut at kvinner har større evner til å gjere fleire ting på ein gong enn menn, men at menn praktiserer det oftare. Men dei prøver å lure oss.

Deira ideal er folk som står på for å rekke over flest muleg oppgåver på kortast muleg tid. Tanken er at du får utretta mykje om du gjer meir. Det er korkje sant eller sunt. Ikkje for helsa og eller ikkje for trua. Korkje menneske-livet eller kristenlivet handlar om multitasking. Multitasking øydelegg kjærleikslivet. Kven godtek at kjærasten skriv tekstmelding medan han kjærteiknar deg?

Multitasking har fråvær som fylgje. Ingen kan vere fleire stadar på same tid. Multitasking viser seg å bli ein vane meir enn ei evne. Ho øydelegg disiplinen som krevst for at du skal skru av fjernsynet og telefonen medan du les eller fører samtalar med menneske og Gud. Multitasking tek bort merksemda, øydelegg konsentrasjonen og bryt ned bønelivet. Vårt alternativ er ‘singletasking’. Det handlar om å dyrke og utvikle personleg disiplin. Det handlar om å gå når du går, stå når du står, lese når du les, be når du bed osb.

Guds mor Maria forma det oppveksande Jesus-barnet sin personlegdom dei stille åra i Nasaret. Han fekk gå ein jordnær og samstundes opphøgd skule i Nasaret. Dei glimt evangeliet gir av både Marias og Jesu person, viser kor vakkert dei korresponderer, og røtene fins i samlivet deira desse viktige åra. Maria var den fyrste læresvein. Ho svarte ja lenge før Peter, Jakob, Johannes og Paulus. Ho er den fyrste vi skal lære av, for ho representerer eit universelt kall til heilagt liv.

Kyrkjeåret startar med Maria. Ho er sentral-person både i advent og jul. Slik adventstida opnar det heilage kyrkjeåret, er Maria inngangsporten til korleis vi kan ta imot Guds gjerningar i våre liv. Kva lærte den oppveksande Jesus av mor Maria? Han lærte fyrst den stilla som trengs for konsentrasjon, lytting og bøn. I stilla kan både hjartet vårt og Gud tale til oss. Den som har ein lærar å lære av, må også vente i stilla. Frå opplæringa går vegen til studium, meditasjon og eit personleg indre liv der Gud sjølv kan nå oss.

Jesus lærte også verdien av livet i heimen. Han lærte å verdsetje familie-fellesskapen, den enkle, reine og vakre og kor heilag og ukrenkjande han er. Til siste lærte han å verdsetje arbeidet. At ein arbeidar både er verdig og har verdi. Han lærte at arbeidet ikkje er eit mål i seg sjølv og at størst muleg rikdom ikkje er formålet. Slik var Maria sjølv oppseda frå barndomen. Ho hadde lytta til Guds ord i stilla i templet og i synagoga. Ho hadde lært å verdsetje dei fyrste ting her i livet. Maria er ein av oss. Hennar veg kan bli vår veg.

Difor har multitasking eit kristent alternativ. Det er overlevert frå Maria og frå Jesus. Vi kan kalle det heilagt einfald.

Fr. Ottar Mikael Myrseth, prest i St. Olav misjon, Ålesund

Påkristning

Dette kronikken skreiv fader Ottar i Dagen for eit par veker sidan (på grunn av stor arbeidsmengde har han ikkje nådd fram til bloggosfæren før no). Eit av temaa prosten vår tek opp er “frykten for det katolske” som er høgst reell den dag i Noreg. Som eit prov på det kom det kontant eit motinnlegg i Dagen få dagar seinare. Dersom Gud vil blir det meir å lesa frå den interessante replikkvekslinga på bloggen dei nærmaste dagane.

“Er det råd å snu ein avkristna kultur? Kristen misjon som skapte den europeiske kulturen, lever enno som spor i jord. Her må vi hente lærdom om vi vil evangelisere i våre post-kristne dagar. Er den åndelege lengten i samtida eit signal?

Både stats-lutherdom og 1800-tals vekkjings-kristendom har hatt si tid og har nok spelt ut si rolle. Folkevekkjing veks ikkje av eit hus så i strid med seg sjølv som den konfesjonelle protestantismen er idag.

Påkristning i vår kultur-situasjon må handle om minoritets-miljø med tydeleg identitet og kall til å evangelisere både menneske og kulturen. Slik kristne minoritetsgrupper voks fram i oldkyrkja. Ei truverdig kyrkje må ivareta kristendomen sine tre grunn-element: det intellektuelle, det mystiske og det institusjonelle. Di meir vi forråder kristne sanningar, tørkar ut gudstenestene i snusfornuftige filter og sviktar dei som søkjer den gode fellesskapen, di mindre truverdig vert trua.

Eit stort hinder som må overvinnast, er frykta for det katolske her i landet. Vi har kome mange steg vidare siste åra. T.d. avisa Dagen går ikkje av vegen for å trykke fengande oppslag om fargerike katolske biskopar som forsvarar klassisk kristendom. Men det katolske utfordrar.

Sjølve ordet er gresk og står for heilskapen, det alle truande held for rett og sant. Ikkje for eit spesielt kyrkjesamfunn, men som kvalitetsstempel på den kristne Kyrkja. Etter trusvedkjenninga er kyrkja éi, heilag, apostolisk og – nettopp katolsk. Det motsette er individualistisk. Det katolske dreg ihop, det motsette sår splid. Det katolske er for alle, det motsette berre for meg.

I vår tid er det ikkje minst nyreligiøse retningar som utfordrar det katolske med forkynning av frelse i eit utvida ‘bevissthetsliv’. Teknikkar av psyko-somatisk slag frå meditasjon til ulike helselærer skal få fram denne frelsa innanfrå. Vegen ut er vegen inn, heiter det, vegen til medvit om guddomsgnisten i sitt indre.
Vi menneske treng endra medvit, men på ein heilt annan måte. Etter katolsk tru er ikkje dilemmaet at vi har ignorert guddomsgnisten i oss, men vi har gjort opprør mot den Heilage. Problemet er i oss, svaret må kome utanfrå.
Det er éin måte å møte denne samtida på: Med ei kyrkje som underviser, rettleier og lever katolsk. Så vi igjen kan gjere vårt folkeslag til læresveinar, døype dei og lære dei å halde alt Han har bode oss. Og sjå, Han er med oss alle dagar, så lenge verda står.

Ottar Mikael Myrseth, prest i Den nordisk-katolske kyrkja

Olsok

Sidan Gulatingslova på 900-talet hadde vi som tradisjon her i landet at «Kristus er den fremste i lovene våre». Under den kulturen låg tanken om at samfunnet er ei ordning oppretta av Gud til beste for folket. Difor må Kristi vilje gjelde i samfunnet. Idag skurrar slik tale i mange øyre.

Opplysningstida bygde på at samfunnet ikkje er ei gudsordning, men ei kontrakt mellom menneska som bur der. Kontrakta er det opp til oss å utforme etter beste skjøn. Det la grunnlaget for eit sedskifte med nye verdi-målestokkar: Ny verdi for mennesket, ny målestokk for framgang, ny rangordning i samfunnet, ny verdisetjing av arbeid og tid, ny forståing av privat og offentleg, nye syn på kjønnsroller, for å nemne litt.

Heilag-Olav var største symbolberaren for den gamle kristne kulturen. På Stiklestad vart han martyr for den Kvite-krist han kjempa for.

I vår tid har mange reagert med angst når dei siste kristne formålsparagrafane er blitt fjerna. Ekteskapslova kutta banda til det klassiske kristne ekteskapssynet. Og botnen vart teken ut av den kristne grunnlova. Er vi her vitne til det siste store åtaket på det kristne samfunnet?

Både samfunnet og Stortinget har i vår tid plukka fruktene av det moderne sed-skiftet. Når det ikkje lenger inngår i samfunns-kontrakta at skuleborn skal oppsedast i kristen tru, er det meiningslaust med kristen skule-formålsparagraf. Når folk rundt kjøkkenborda ikkje lenger faldar hendene og set si lit til himmelen, vil det snart verke hult med ein nasjonalsong om at ‘norske mann i hus og hytte‘ skal takke Gud. Og berre vent, når folket ikkje lenger ynskjer Kvite-krist sitt verdisett, vert det  heller ikkje meining i å heise flagget med krossmerket.

Vi ynskjer ikkje at samfunnet skal styrast av eit sjia-presteskap. Vår oppgåve er å vitne om og leve etter den openberra Gudsviljen. Det samfunnet som vel menneskefornuft framfor Guds fornuft, må sjøl ta ansvaret for sine val. Det er ikkje vår oppgåve å tvinge nokon.

Vi har fått Heilag-Olav og Kvite-krist som førebilete. I det lyset feirar vi olsok. Om jorda skal bli den ‘himlajorden’ ho er tenkt til å vere, må vi øvast i  Jesu perspektiv. Som Jesus, så Heilag-Olav, så vi.

Pater Arnfinn Andreas Haram

(Foto: katolsk.no)

Oppdatert: Les også pater Haram si siste preik, publisert av Vårt Land.

Ein tydeleg talsmann har tagna. Dødsbodet kom uventa søndag ettermiddag om at Arnfinn Haram (63) døydde av hjarteinfarkt på sykkeltur i Nordmarka. Tapet er stort for både Den romersk-katolske kyrkja og for alle som gjerne lytta til denne fascinerande formidlaren.

Medrekna dei åra han tenestegjorde i Den norske kyrkja, har han gjort teneste som prest i 33 år. For 12 år sidan konverterte han til Rom, og dei fire siste har han vore leiar for dominikanar-klosteret St Dominikus i Oslo.

Slektsrøtene hadde han frå Arnfinn-garden ytst på Haramsøya og frå Stranda. Han gløymde aldri sitt sunnmørske opphav og vende trottig attende til fjøresteinane, fjordane og fjella. Som son av ein kunstmålar fekk han tidleg øvd opp kvalitetssansen for det vakre og det sanne. Han hadde eit vake blikk for det som heldt mål og kritisk sans for det lettbeinte og overflatiske.

Arnfinn etterlet seg ei mengd artiklar som avslører djuptloddande innsikt i både menneskesinnet, samtidskulturen og dei guddomelege sanningar. Redaktøren i Klassekampen heidra han på 60-årsdagen med omtale som ein av avisa sine meste spennande og kontroversielle skribentar, som formidlar av «Ånden i en åndløs tid».

Stor poetisk evne har han vist gjennom bidrag i fleire salmebøker. Mange er dikta som dukka opp på bloggen hans siste åra. Truleg enno fleire finst berre i heimearkivet. Váre naturskildringar, ærlege meditasjonar og djupe refleksjonar. Siste innlegget kom rett før helga, ein artikkel i avisa Klassekampen om den gamaltestamentlege personen Job som lik oss kjempar med Gud, kjærleiken, hatet, tapa, lengslene, sorga, døden og meininga for å vinne sitt sanne menneskeverd og sjølvrespekt:

«Jobs ulukke var meir enn sjølve tapet av alt som er godt i livet. Han kjende seg krenkt, som ein kasteball i Den allmektiges hand. Han heldt fast på sin integritet og hevda sin rett. Kvar dag må mennesket reise seg og kjempe mot si eiga fornedring. Når det er som mørkast, ser vi det best. I natta blir dagen til.»

Siste åra har han arbeidd med ei avhandling om den engelske kardinalen, poeten og teologen John Henry Newman, kjend m.a. som forfattaren til «Lei, milde ljos».

Sidan gymnasdagane har Arnfinn vore ein dugande songar, som solist med ei rad kor frå Sunnmøre kristelege mannskor til Det norske solistkor og Domkantoriet i Oslo. Som liturg evna han å lyfte kyrkjelyden heilt inn i dei himmelske føregardar.

Arnfinn hadde ei rastlaus sjel som stendig søkte djupare erkjenningar og nye utfordringar. Som munk var han mest heile tida på farten. Dagleg har den personlege bloggen hans formidla preiker, meditasjonar, føredrag, reiseskildringar og refleksjonar. Han sykla Sunnmøre rundt og blogga frå naustdører og buss-haldeplassar. Han sprang Sunnmørsfjella opp og ned. Han mediterte ved storhavet og skreiv dikt i tog-kupéen. Frå landsende til landsende og frå alle kantar av Europa kom blogg-innlegga.

Tallause er dei glimt inn i himmelriket han formidla. Dei vil lenge inspirere. Ein salme forma som meditasjon over barnet i krubba julenatta, avsluttar han slik:

«Djupaste mørker ligg over jord,
alt fekk du prøva, Jesus, min bror.
Gå ikkje frå meg, Herre, eg bed!
Ven frå det høge, du er min fred!»

Gud kalla presten, songaren, forfattaren og tenkjaren Arnfinn Haram heim til større oppdrag. Og kven veit, ustoppeleg som han var, vil han sikkert gi lyd frå seg der heime og truleg kunne utrette meir enn nokon gong.

Kvil i fred, broder Arnfinn Andreas.

Fader Ottar Mikael Myrseth. Nekrologen står også på trykk i lokalavisa Haramsnytt.

Nyhendet om broder Harams bortgang er også registrert i dei fleste nyheitsmedier. Vårt Land har eit intervju med Ingebrigt Austnes. Johannes Kleppa sitt minneord, og Jon Magne Lund sitt minneord. Pastor Bjørn Olav Hansen sine ord blei sitert av Bergens Tidende. Apologet Bjørn Are Davidsen skriv om sitt møte med broder Arnfinn, og linkar til den avdøydde sine siste ord på eigen blogg, som treffande handla om Jobs bok og det meiningslause. Kommentarane til hans siste innlegg tek til å bli mange. I ein av dei får me vita at noko av det siste broder Arnfinn gjorde var å feira messe for Kristi Lekam og Blod i St. Dominikus Kirke i Oslo.

Flytt påskeferien!

Det er på tide å flytte påskeferien. Ferien øydelegg feiringa. Eg trur ikkje lenger på at kristne menneske greier stå imot sekulariseringa sitt enorme press. I Aftenposten i påskeferien avslørte både Oslo-ordførar og FrP-leiaren at dei ikkje var i stand til å gjere greie for kva som hende langfredag. Religionspluralismen har utvatna religionskunnskapen.

Eit signal om statusen for klassisk kristen praksis i vår tid, er også april-spøken i den kristelege avisa Vårt Land dette året. Påstanden var at Den norske kyrkja skulle kreve eit visst minimums-frammøte på gudstenester for å få tilgong til dåp i familien. Eit heller naturleg krav i ei intakt kyrkje kan altså gjerast til lått i ein sekularisert kontekst.

Presset frå sekulariseringa sigrar på alle frontar. Og ferien vinn over festen. Så lat LO ha påskeferien på eit tidspunkt dei får velge fritt og franko. Og lat kyrkjene invitere til påskefeiring utan ferie.

Ein kan lure på kvar denne sekulariseringa kjem ifrå. Mange meiner at folk er minst like åndelege idag som før. Bibelske namn er ‘in’. Men den kristne felles gudsdyrkinga har tapt. Oppslutninga om kyrkjer og bedehus viser det tydeleg. Kristendomsundervisning set ikkje så tydelege spor etter seg lenger. Oppslutning har svikta også for idealistiske friviljuge organisasjonar, politiske parti og andre rørsler. Forpliktande frammøte fenger ikkje.

Er dette meir enn at 68-generasjonen har fått det som dei ville? Det er ikkje langt mellom dei som ein gong var idealistar og som idag lite merkar seg ut i den grå forbrukar-standen. Ideala rauk etter som velstanden voks. Tru lever nok framleis i lommer av samfunnet og i subkulturar. Men det er slutt på den tida at storsamfunnet vert halde oppe av kristen kulturpåverknad.

Eg let meg for eit par år sidan fascinere av ein amerikansk sosiolog som drog til Skandinavia for å undersøkje samanhengen mellom religion og velstand. Skandinavia må vere det næraste ein kan kome ein jordisk himmel for sekulære menneske, var utgangspunktet. Dei beste land i verda å bu i, er samstundes verdas mest sekulariserte. Høg levealder, gode helsetenester, økonomisk utjamning, miljøvern, likestilling, låg korrupsjon og høg utviklingshjelp. Og kyrkjemedlemar som reknar religionen som eit grunnleggjande ufarleg og uskuldig tiltak. Er det slik at livskvalitet er omvendt proporsjonal med kor sterk innflyting religionen har på samfunnet?

Sosiolog Phil Zuckerman meinte å kunne bevise det etter eit års studier i Danmark og Sverige. Rettnok meiner han at det er like vanskeleg å bevise at sekularisme alltid er bra og religion alltid dårleg for samfunnet, som motsett. Det er vel grense for kor mykje Gud skal få skulda for.

Men at sekularisering er eit av dei mest framtredande trekk i alle fall ved menneske, også kristne menneske, sin praksis i denne mest attraktive delen av verda, kan det vere liten tvil om. Ein ufarleg og uskuldig religion stiller alle seg likegyldig til. Ikkje nødvendig å kjempe imot. Ikkje noko å ta notis av, heller. Folk er ikkje imot og heller ikkje for. Slikt formar ikkje livet.

Sosiologen meiner å finne tre årsaker til dette: Årsak nr 1 er det han kallar ’late monopol’. Den kristne statskyrkja har så lenge dominert alt religiøst liv, lenge påtvunge og stadig statsstøtta og subsidiert denne. Kyrkja vert teken for gitt og vert ganske snart uviktig. Årsak nr 2 er at folk vert mindre religiøse di tryggare livet vert i eit samfunn. Noreg er rekna som verdas tryggaste (i alle fall før 22. juli 2011), med Danmark på tredjeplass og Sverige på sjuande. Årsak nr 3 er at religionen har tapt på at kvinnene her har erobra arbeidslivet i ei grad som er ukjend i dei fleste land. Dermed har heimane mist den krafta som har hatt aller mest å seie for å halde oppe det åndelege livet og tradere kristen tru.

‘Samfunn utan Gud’ kallar sosiologen treffande vår del av verda. Folk som har lågaste gudsteneste-deltaking i verda, liker likevel kyrkja si. Nesten ingen les i Bibelen, men likar han likevel. Dette kallar han ein ‘kognitiv dissonans’ mellom tru og praksis. Det er vanskeleg å tru at slik schizofreni kan styrkje trua eller truslivet.

Slik kan ein framstille presset frå den sekulariserte livsstilen i eit velferdssamfunn der alt er muleg. Det er ikkje til å kimse av. Det er ikkje lenger slik at folk har det mest fredeleg i ferietider. Over alle feriar ligg i våre dagar ei sterk forventning om å tilpasse seg eit ferieliv. For somme er det hytte. For andre late dagar frikopla frå alt. For andre intenst familieliv som tek pusten frå alt anna. Ferie-modus går vanskelegare ihop med kristen høgtidsfeiring enn kvardagslivs-modus. Difor trengs ei omlegging i påska.

Skal vi makte å tradere klassisk kristen praksis i vår tid, treng vi fredelege laguner i det sekulariserte samfunnet. Kristne menneske treng å få utøve sin kult til tider og på stader der støyen frå det sekulære gruppepresset er minst merkbar. Det er til kvardags. Så eg er blitt for skilsmisse mellom påskeferien og påska.

Fader Ottar Mikael Myrseth, prest i Den nordisk-katolske Kyrkja. Innlegget stod også på trykk i Dagen, 28. mars 2012.

«Ingen er så trygg på ferda.»

Midt i høgsesongen for julefestar, er det barnemesse 28. desember, ein gamal tradisjon dels med førkristne røter. Ved solsnu feira ein at heile verda gjekk i oppløysing ei veke fram til nyttår. Både året og verda er blitt gamle og fell tilbake til det gamle kaos der rang og verdiar vert omsnudde, herren i huset vert tenar og ekteskap mellombels går i oppløysing. Før det heile vert nyskapt når sola kjem inn i si gamle bane att.

I kloster og kyrkjer framførte dei barnemesse med rollespel der dei yngste hadde makta og dei vaksne måtte lyde.

Elles var opphavet til barnemesse ingen fest. Kong Herodes’ jakt på gutane i Betlehemstraktene, «martyrane sine blomster», er tornene som omgir det yndige Jesusbarnet. Juleglede glir over i kristtorn når evangelium vert martyrium.

Verda gjekk av hengslene, men Jesusbarnet innleidde barnet sin tidsalder. Ny målestokk for stort og lite er at Gud elskar å vere barn og Gud elskar barn.

Juleevangeliets Maria forstod det fyrst. Kjærleiken til barnet dreiv henne på flukt, på leit, til gråt og botnlaus fortviling. Fordi ho elska Barnet. Frå Betlehem av vert det sett ei grense mellom dei som elskar makt og dei som elskar barn.

Stormenn støytte han ned frå trona
men lyfte dei låge opp.
Han metta dei svoltne med gode gåver,
men sende dei rike tomhendte bort.

Slike juletrefestar er superaktuelle idag: Når barn, unge, sjuke, eldre, innvandrarar, einsame, fengsla, svoltne ikkje gler seg til jul. Når prestar som forkynner at Jesus elskar alle barna, viser at dei berre elskar seg sjølvce. Når Alvdal-sak og Belgia-saker vert rulla opp med fælslege detaljar. Når Nina Karin Monsen avslører barnemarknaden i vårt samfunn.

Ny ekteskapslov opnar for likekjønna ekteskap og behov for surrogatmødre. Ny bioteknologilov gjer egg og sæd, og dermed born, til frie varer. Dette er ein kamp som stikk djupare enn til lovene: Kampen om borna sitt menneskeverd. Vaksne si grenselause egoisme og nye teknologiske landevinningar dreg same veg.

Nina Karin Monsen har samanlikna med slavemarknad i USA. Det var ikkje marknads-analyser, men menneskeverd-kamp som oppheva slaveriet. Det er sameleis med våre dagars barnemarknad.

Gud lyttar idag etter små sukk og stille gråt frå Jesu minste syskjen. Han ser etter store menneske som byter ut materialismen, produktiviteten og sjølråderetten sin reknemåte med Barnet si tidsrekning.

Fr. Ottar Mikael Myrseth, i St. Justin martyr misjon, Ålesund. Teksten står også på trykk i Dagen under spalta “I Fokus”, 28. desember.

Det gode livet

Matbutikkar er opne like lenge som folk er vakne. Butikkhyllene er aldri tome, og det er kort veg til næraste Fretex-containar. Har då Jesu formaning om leve sutalaust gått ut på dato? Rimi og Dressmann, KappAhl og Coop har fjerna sutene.

Men «den enes brød den andres død». Same verda som er full av liv, mat, klede og overflod, er også full av nød og død. Den som lever godt, fortærer gjerne livsgrunnlaget for andre.

Mennesket sine djupaste bekymringar sit ikkje i kjøleskapa. Livet vert ikkje godt før mennesket kan svare på ‘kvifor-spørsmåla’ som står som stabbesteinar langs vegen mot grava. Kvifor skjer det vonde, kvifor må uskuldige lide, kvifor er vi på jorda?

Gud har tre svar på bekymringane om det gode livet:

Djupaste livsangsten i mennesket er uroa for at eg er einsam, at eg må leve åleine og døy åleine. Difor leitar mennesket utover i universet etter andre levande og grublar innover om meininga og målet med dei få åra vi har fått.

Gud svarar med å returnere til verda frå ein stad utanfor verdsromet, bortanfor grava, høgare enn himmelen. Guds gåve til menneskeborna og Guds lys i verdsromet er Sonen Jesus. Han som er før alle ting og gir avkall på sitt eige for å hente oss tilbake til Gud. Medisinen mot tilverets eksistensielle angst, er ei gåve frå himmelen.

Nest-djupaste livsangsten heiter svolt. Det går ikkje meir enn 4 timar etter eit måltid før han merkast. Mat blir lett mangelvare, kan ikkje lagrast lenge og blir fortært fort. Svolt er ei nær-døden-oppleving.

Det mest underlege faktum i kristentrua er at Gud døydde friviljug for å bli vår mat. Brødunderet i øydemarka handlar om eit matlager som rekk utover det rimelege og peikar fram mot brødet frå himmelen. I den heilage nattverden snur Jesus opp ned på ordtaket: «Den enes død den andres brød.» Dette brødet er svaret på livsangsten hunger.

Sut nr 3 er mennesket sin lengt etter venskap, fellesskap og kjærleik. Mennesket kan ikkje leve utan den kjærlege berøringa. Er det nokon der ute, der oppe, der framme som elskar meg? Gud er den store ukjende som ingen har sett. Men han viser oss sitt ansikt, rører ved oss og talar til oss som ein ven. Er denne venen for oss, kan ingen som betyr noko, vere imot oss. Det uslitelege venskapsbandet mellom Han og oss heiter Heilaganden.

Vår gåve, vårt brød og vår ven vart fødd inn i verda, døydde vår død på krossen og frå altaret deler Han det gode livet med oss.

Fr. Ottar Mikael Myrseth, prest i St. Olav kyrkje i Ålesund. Teksten står også på trykk i Dagen 11. oktober.

Fram frå gløymeboka

50-årsjubileet for første ordinasjon av ei kvinne til presteteneste blir feira i år. Fire statskyrkje-bispedøme har fått kvinneleg biskop. Men det teologiske spørsmålet om kva som er sant i denne saka, vart sist stilt for kanskje 20 år sidan. Difor her eit drypp til påminning for nye generasjonar om ei nesten-gløymd sak. Det vert hevda at det er ein fundamental menneske-urett mot kvinner å avskjere dei frå å bli prestar.

Både kvinner og menn er kalla til å realisere sitt gudgjevne mål: Eit heilagt liv. I bibelsk tid og seinare er det fullt av kvinner i Guds teneste, berre ikkje som prestar. Av helgenane er det fleire tenåringsjenter enn pavar. Mange kvinner er blitt kyrkjelærarar. Og på hovudplass i frelsesplanen sette Gud ei kvinne, medan ingen mann vart tiltrudd liknande posisjon.

Over heile verda har kristen tru og praksis frigjort kvinner. Misjonærar og pionerar har gjort revolusjonerande innsats mot diskriminering og for utdanning av born, fattige, sjuke, gamle, minoritetar – og kvinner. Same pionerane opplevde det oftast ikkje sjølmotseiande at dei ikkje kjempa for å opne presteembetet for kvinner.

Rettferd for kvinner-argumentet kviler på føresetnaden at Kyrkja er ein demokratisk organisasjon, ein friviljug samanslutnad av likesinna og likeverdige. Dette utgangspunktet er vanskeleg å kombinere med at Kyrkja er ein guddomeleg institusjon med mandat gjeve av Kristus. Sakramenta er ikkje oppretta for å ære sakraments-forvaltarane eller for å styrke demokratiet. Ordinasjon kunne difor ikkje kome inn under menneskerett. Presteteneste er ikkje å rekne som karrieremål. Bispeembetet er eit tungt åk alle innsiktsfulle vil be seg fri frå, ikkje medalje for langvarig innsats eller symbol på sosialt avansement.

Kyrkja har heilt til vår generasjon halde seg til Jesu og apostlane sitt føredøme som valde menn til prestar og biskopar. Det har aldri før slått dei kristne at dette skulle vere logisk eller åndeleg inkonsekvent.

Kvinneprest-reformen har omkalfatra den kristne tradisjonen og underkjent ei nedarva forståing av Guds intensjon med prestetenesta. Direkte eller indirekte skuldar ein føregåande generasjonar for å ha misbrukt Skrifta, forkvakla Guds vilje og gjort kvinneurett.

Det hadde politisk symbolverdi å utnemne Møre bispedøme sin første kvinnelege biskop på kvelden før frigjeringsdagen. Men det er teologisk villfaring å tru at det har fremja rettferd for kvinner i kyrkja.

Fr. Ottar Mikael Myrseth. Innlegget står også på trykk i Dagen idag, tysdag 14. juni.